Zwanenzang van een bewogen nachtegaal
Scherpdenkers
Dinsdag 11 oktober 2011, luisterde ik vanaf de vierde rij in de kleine zaal van Muziekgebouw Frits Philips Eindhoven, naar een lezing van de beroemde auteur en satiricus Kees van Kooten. Spoedig zou ASKO|Schönberg hem op het podium vergezellen, het eerste halve uurtje had hij voor zichzelf alleen. Hij opende de avond met de woorden:
‘Goedenavond dames en heren.’ Hij kneep zijn ogen een beetje dicht en ging op mysterieuze toon verder: ‘Ik zal u één ding beloven, ik ga vanavond niet tegen u liegen.’ Er klonk wat geroezemoes in de zaal. Van Kooten ging ongestoord verder. ‘Wij gaan binnenkort op tournee, en daarom spelen wij dit programma vanavond, in Eindhoven, voor de allereerste keer, en dat is de enige echte keer.’
Lieg de waarheid
Was het een glasharde leugen, zonder blikken of blozen verteld? Ik had ‘De dag- en nachtegaal‘ namelijk een jaar daarvoor ook al gezien; in Amsterdam. Maar het was ook waar: voor Eindhoven kon het best een stadspremière zijn. Bovendien gebeurde er in Eindhoven iets dat ik in Amsterdam niet had ervaren. Niet echt, maar nét echt genoeg voor een echte eerste keer.
Terwijl Van Kooten nostalgisch sprak over de eerste keer, wanneer alles nog ongepolijst was, teksten werden uitgesproken die de volgende avonden geschrapt waren en dus nooit meer uitgesproken zouden worden, de niet-commerciële en daarom enige echte keer, werd het helder in de zaal, hoewel het zaallicht gedoofd was en de intensiteit van het spotlicht niet opgevoerd.
De veelal oudere bezoekers kregen een deel van hun jeugd terug en er hing plots een enorm saamhorigheidsgevoel, dat ons allemaal in de waan bracht deel uit te maken van een geheim genootschap. Ook ik voelde heel duidelijk een tijdverschuiving, een ervaring die bijna niet onder woorden te brengen is. Het was de tweede keer dat ik dit programma zag, maar toch was het de eerste echte keer. Ik moest dus minimaal een jaar in de tijd terug geschoven zijn, maar het leek eerder op tien jaar.
Verwarrende tijd, of tijd in de war?
En terwijl we zo door de tijd zweefden, stichtte Kees van Kooten, met een sardonisch genoegen, steeds meer verwarring onder de toehoorders met zijn lezing over echt en onecht. Ja had natuurlijk ook nét echt. Nét echt is niet echt, maar echt kan niet nét echt zijn. Niet alleen de tijd boog zich elastisch rekkend en krimpend om ons heen, ook de materie en het woord weigerden de wetten der natuurkunde - voor zover bekend - te gehoorzamen. We bevonden ons echt in een sprookjeswereld die nét echt leek maar niet echt was, in een tijd die niet echt was, maar als echt ervaren werd, om ons nét echt, na afloop van de voorstelling niet echt terug te brengen naar de tijd waarin we nét echt het theater niet echt betreden hadden.
Sprookje binnen het sprookje
Door al dat wisselen van heden, verleden en fictieve - of liever ‘net-echt’-tijd, was ik tijdens het slot applaus de tijd een beetje kwijt. Ik maakte een paar foto’s om later zeker te weten dat ik er echt bij was, het sprookje net echt, en mijn verwarde tijdsgevoel niet echt. Gelukkig was het Bas Wiegers die dit keer ASKO|Schönberg dirigeerde en niet Reinbert de Leeuw. Die twee kon ik - uitsluitend vanwege het leeftijdsverschil - wel uit elkaar houden. Hoewel…
Bewogen beelden
Op de één of andere manier waren de foto’s die ik vorig seizoen van de Nestor van de Moderne Muziek maakte, altijd een tikje onscherp. Mystiek onscherp, dus niet mislukt, desalniettemin onscherp. Ik had hem dan ook benoemd tot de meest bewogen musicus van het Muziekgebouw Amsterdam. En wat schets nu mijn verbazing in Eindhoven? Kees van Kooten, Nestor van de Nederlandse Satire, wenst ook niet echt voor mijn camera te poseren. Hij staat er net echt op, terwijl hij het echt is.
Zo kan ik niet anders dan Kees van Kooten uitroepen tot meest bewogen Scherpdenker van Muziekgebouw Frits Philips Eindhoven. Reinbert de Leeuw is niet echt aanwezig, maar zijn geest is voelbaar. En hoe hij met Kees van Kooten het echte sprookje verlaat door niet echt voor de uitgang in rook op te gaan, nét echt!
Als een bokser na de wedstrijd verlaat Kees van Kooten, ondersteund door dirigent Bas Wiegers, de zaal. Op de inzet zie je hoe Reinbert de Leeuw, na afloop van het hemelse maar uitputtend spookachtige Oestvolskaja-festival, de zaal ‘verlaat’.
Klik hier voor het (meer inhoudelijke) verslag van vorig jaar. Een van hoger hand verboden verslag, maar dat verhaal volgt nog.