Donald Duck in ‘Orgelnacht’
Eindelijk zomerconcerten in Muziekgebouw Frits Philips Eindhoven. We hebben er lang op moeten wachten, maar terwijl overheid en gemeente elkaar trachten te overtreffen in bezuinigen op cultuur, is het er toch nog van gekomen. Zaterdag 23 juli vond er een heuse Orgelnacht plaats. En nachtwerk werd het, want het concert duurde ruim vier uur, met slechts twee korte pauzes.
Jammer dat er zo weinig aandacht was besteed aan promotie en aankleding. Nu zat er slechts een handjevol mensen in de zaal, die bovendien de organist nauwelijks konden zien. Door het zaallicht wat meer te dimmen en iets te doen met gekleurde spots of led-verlichting, had die afstand optisch sterk verkleind kunnen worden. Datzelfde geldt voor de dansers die nu op een kaal podium, onder eenvoudige podiumverlichting, hun werk moesten doen. Had daar twee spots op gezet en je had direct een heel andere sfeer gecreëerd. Vreemd dat een Gebouw dat meer dan 10 miljoen euro heeft uitgegeven aan uitbundige led-verlichting in de foyers en andere technische snufjes aan de buitenkant, geen enkel oog heeft gehad voor de binnenkant, hart en ziel van het Muziekgebouw; de concertzaal.
Ondanks de lege, kale zaal, werd er op hoog niveau - letterlijk en figuurlijk - gemusiceerd door Jolanda Zwoferink, Jane Watts en Anton Doornhein op het Pels & Van Leeuwenorgel. Enkele studenten van het Fontys Conservatorium, Tommy van Doorn, Martin Oei en Mark Christiaanse, speelden korte intermezzo’s op piano of orgel. Rond middernacht werd de muziek aangevuld met moderne dans van Pauline Weijs & Svetlin Tsvetoslavov Velchev. Het programma gaf een samenvatting van 250 jaar orgelmuziek, beginnend bij Bach en Buxtehude, en eindigend in de tweede helft van de twintigste eeuw met Olivier Messiaen en Maurice Duruflé.
Jolanda Zwoferink, die als eerste het orgel mocht beroeren, speelde met Bach en Messiaen, begin en einde - toevallig of niet - direct achter elkaar. De vele noten en akkoorden uit Pièce d’Órgue BWV 572 van Johann Sebastian Bach, werden door Messiaen vervangen door een Monodie. Vervangen is niet het juiste woord, weggevaagd komt beter in de buurt. Al na de eerste klanken stond het kippenvel op mijn armen. Deze melodie was niet voor mensenoren bestemd, maar voor vogels. In mijn jeugd heb ik jarenlang een bonte kanarie gehad. Hele gesprekken heb ik met hem gevoerd in de taal die Jolanda nu op het orgel sprak. Ik hoop dat hij er in zijn kistje onder de grond iets van meegekregen heeft. Het diertje was geen geweldige zanger, maar ik dacht er niet aan hem naar de winkel terug te brengen. Ook zanglessen op de muziekschool, in die tijd nog voor iedereen toegankelijk, haalden weinig uit. Pas toen hij na een paar jaar plotseling een ei legde, begreep ik het. Ja, dat soort kanaries heb je ook.
Ook in Troisième choral in a van César Franck dook een bekende vogel op. Of het bewust zo geschreven is, of dat er foute registers zijn opengetrokken weet ik niet, maar gedurende enkele maten herkende ik duidelijk het stemgeluid van Donald Duck. En hoewel een deel van het publiek erom moest lachen, bedoel ik het respectvol en zeker niet minachtend of met leedvermaak. Ik had de eend leren kennen op twee- of driejarige leeftijd, ergens in Italië. Voor mij heette hij in die tijd Dolleke Duuk. Als je hem een cent voerde, nam hij je mee op een vlucht boven de camping, met een landing in het meer. Gelukkig was er veel familie op het terrein aanwezig, want ik zeurde voortdurend om een centje voor Dolleke Duuk. Maar zoals dat gaat met vakantieliefdes, we stuurden elkaar na het afscheid nog één kaart en alle contact werd verbroken. Wel landde er kort daarna een eend in onze tuin waar ik uren mee kon praten. Een centje hoefde ik er niet in te stoppen en ik mocht ook niet op zijn rug klimmen, maar voor een stukje brood of een visje was hij mijn beste vriend. Totdat we verhuisden. Nog één kaart…
In deze dromerige, melancholische sfeer dringen langzaam de romantische klanken van Felix Mendelssohns Sonate nr. 3 in A tot me door. Andante tranquillo, alleen de titel doet je al een traantje wegpinken. Ondertussen heeft Jane Watts het klavier overgenomen. Helaas speelt ze daarna enkele marsen, die geen enkel gevoel bij me oproepen en mijn knieën de gelegenheid geven mij eraan te herinneren dat de beenruimte in de zaal wel erg beperkt is. De vogels zijn gevlogen.
Anton Doornhein sluit vroeg in de morgen gepast af met werk van Claude Debussy en Maurice Duruflé. Prachtige orgelmuziek, maar het voelt toch een beetje onaf. Waarom de geschiedenis niet tot het heden doorgetrokken? Jaap Drupsteen en Aart Bergwerff hebben eerder dit jaar bewezen dat het orgel nog springlevend is. Nico Muhly wordt door het Muziekgebouw groots aangekondigd als composer-in-residence, maar er is dit seizoen slechts één nieuw werk van hem te beluisteren. Waarom niet een werk of bewerking van deze wereldwijd bekende, jonge componist? In een orgelmarathon met bijna drie en een half uur pure speeltijd, moet er toch plaats zijn voor een stukje moderne muziek. Al duurt het maar een kwartiertje, dat kan genoeg zijn om het publiek nieuwsgierig te maken naar volgende orgelconcerten.
Al met al een prachtige, muzikale avond met verfrissende intermezzo’s en een mooi stukje aanvullende dans. Dat er niets aan de aankleding van de zaal was gedaan, is een regelrechte misser, evenals het gebrek aan promotie. Ik hoop dat de zomerconcerten een vast onderdeel worden op het programma, al heb ik daar, gezien de bezuinigingen die op 1 januari 2013 ingaan, een hard hoofd in. De Eindhovense gemeenteraad wil vrijwel alle kunst en cultuur in de stad kapot bezuinigen of in zorgcentra onderbrengen, maar over het Muziekgebouw wordt met geen woord gerept. Het Brabants Orkest, voor wie het Muziekcentrum oorspronkelijk gebouwd is, dreigt wel een slachtoffer van Halbe Zijlstra te worden. Ook hierover zwijgen burgemeester en wethouders in alle talen. Misschien reageer ik paranoïde als ik het vermoeden uitspreek dat er in achterkamertjes al van alles is afgesproken over 10 miljoen aan uiterlijkheden en geen cent inhoud. Maar het concert was pas om half één afgelopen en in de nacht zie je de zaken altijd een klein beetje vertekend. Ik reken er maar op dat ook voor raadsleden uiteindelijk de binnenkant belangrijker is dan de buitenkant. De stekker werd lang geleden ook elke avond uit Dolleke Duuk getrokken, waardoor het voeren van een centje zinloos werd. Hoewel ik dat wist, liep ik er ’s morgens steeds toch weer zenuwachtig naartoe, bang dat hij niet wilde eten. En ik niet kon vliegen…
Korte foto- (en een stukje film)impressie van de Orgelnacht op 23 juli 2011.