Eenzaamheid
Ik ontvlucht de nabijheid der mensen niet, maar het is de eeuwige verre afstand tussen mens en mens die mij in de eenzaamheid drijft.
Is er een betere uitspraak denkbaar om de eenzaamheid van de machinist te beschrijven dan dit citaat van Friedrich Nietzsche? Ik weet Nietzsches ‘verre afstand’ steeds weer te overbruggen, maar het lukt me telkens niet om aan de andere kant contact te leggen omdat daar de volgende groep reizigers alweer staat te wachten hun eigen afstand tot de medemens te bekorten. Gelukkig is het in mijn geval een zelfverkozen eenzaamheid. Ik weet me geen raad als ik gedwongen wordt langere tijd op één en dezelfde plaats te blijven. Eenzaamheid is ook een vlucht. Gelukkig kan ik hoop putten uit een citaat van de Franse literair criticus en dramaturg Etienne Rey:
De eenzaamheid is het vaderland der grote geesten.
Woensdag 13 april, heel toevallig mijn verjaardag, deed ik samen met mijn moeder boodschappen in een grote supermarkt. Toen we op de zuivelafdeling stonden, parkeerde een oude, krom over haar levensmiddelen gebogen vrouw haar winkelwagentje pal naast mijn moeder en vroeg haar iets over de in de koelvitrine uitgestalde waren. De oude vrouw zat blijkbaar dringend om een praatje verlegen, want ik hoorde haar tegen mijn moeder vertellen dat ze op woensdag altijd met haar dochter boodschappen ging doen omdat dat de enige dag was dat deze tijd voor haar had. Hoewel ik zeker wist dat het woensdag was, was die dochter echter in geen velden of wegen tussen groenten en fruit te bekennen. In de woorden van de Vlaamse dichter Clem Schouwenaars, bleek mijn moeder even een klaproos tussen het puin:
In de grootste eenzaamheid wordt zelfs een nutteloze stem belangrijk. Een bloem op de puinhopen, een klaproos tussen al dat grauw.
De oude vrouw kwam de volgende twintig minuten nog diverse keren toevallig op mijn moeders pad en het viel me op dat de sombere stand van haar mond was veranderd in een glimlach en ze haar wagentje met rechte rug voortduwde. Niet alle eenzaamheid is van het door filosofen bejubelde soort. Of zoals de Franse cartograaf Joseph Roux het uitdrukte:
Eenzaamheid wekt tot leven, isolement doodt.
Of bisschop en mysticus Franciscus van Sales:
Zoals er zowel goed als slecht gezelschap is, zo is er ook zowel goede als slechte eenzaamheid.
Voorlopig beschouw ik mijn eigen eenzaamheid maar als een warme pantoffel, hoewel ik dat type schoeisel eigenlijk nooit draag. Maar zo kan ik tenminste luchtig en enigszins absurdistisch afsluiten met de beroemde Belgische filosoof Kamagurka:
Eenzaamheid is als een pantoffel op een verlaten naaktstrand.
Ja, ja. De filosofie…
om 13:44
Toch kun je je in een grote mensenmenigte of onder collega’s ook eenzaam voelen. Hopelijk vindt een ieder de tijd om even contact te maken met iemand in het vorbijgaan. Een groet, een handdruk, een bemoedigend woord of een blik van herkenning.