World Minimal Music Festival
Vijf dagen lang, van woensdag 30 maart tot en met zondag 3 april, sloegen de Muziekgebouwen van Amsterdam en Eindhoven de handen ineen voor een festival gewijd aan minimal music. Eregast was één van de grootvaders van deze muziekstijl: Steve Reich. Uiteraard opende hij het festival in Amsterdam. Eindhoven moest het met een live-videoverbinding doen. Maar hoewel Eindhoven zich graag profileert als De stad waar technologie leeft en het Muziekgebouw in Amsterdam pal naast het hoofdkantoor van Philips staat, was het beeld abominabel. Gelukkig hebben we de video nog.
De eerste avond in Eindhoven was voor Asko|Schönberg en Synergy Vocals, voor de gelegenheid gedirigeerd door Clark Rundell. Hoogtepunt van de avond was een uitvoering van Tehillim van Steve Reich. In dit werk gaat Steve Reich voor het eerst op zoek naar zijn Joodse roots. Reich gaat uit van het natuurlijke ritme dat al in de vier psalmen die hij gebruikte, verborgen zit. De hoge stemmen van Synergy Vocals - twee sopranen, één hoge sopraan en één alt - komen daar bijna goddelijk bovenuit. Al kun je dat goddelijk in Amsterdam vanwege de bijkomende lichtshow ook vertalen als psychedelisch. In bijbehorende tekstboekjes krijgt Steve Reich wel wat te veel eer voor het vernieuwende van deze compositie. Niets erin is werkelijk nieuw. Philip Glass had al veel eerder tekst gebruikt boven minimal music en zeker ook hoge vrouwenstemmen. Maar deze twee componisten hebben dan ook een groot deel van hun ontwikkeling samen - zelfs in hetzelfde orkest - doorgemaakt. Kennelijk was 2010 Philip Glass-jaar en komt in 2011 Steve Reich alle eer toe.
Beluister het hele concert via Radio4 Uitzending Gemist.
VPRO Radio 4 recording at the WMMF, Amsterdam
Een ander bijzonder werk, dat weinig met repetitieve muziek te maken had, was van de jonge Nederlandse componist Joey Roukens. Zelf omschreef hij Scenes from an old memory box, dat in Eindhoven zijn wereldpremière beleefde, als een surrealistische voorstelling. Hij weet muziekstijlen die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben, op een unieke manier te verweven. En dat doet hij op een prachtige manier. Hij schakelt niet simpelweg van het ene fragment naar het andere, maar het lijkt net of al die fragmentarische beelden in de compositie zijn opgenomen, dat hij alleen maar een gat hoeft te laten vallen in de orkestrering om zijn beelden naar voren te laten komen. Zijn compositie is een kermis in de mist. Soms zie je een stukje van het reuzenrad, en dan weer doemt de poffertjeskraam voor je op. Meestal blijven ze echter achter een dikke laag damp verscholen, hoewel je weet dat ze er zijn.
Interview Joey Roukens by aadvannieuwkerk
De componist zelf liep na afloop een beetje op het podium te dralen alsof hij zijn ei niet kwijt kon. Als het muzikale eieren zijn ben ik zeer benieuwd waar hij nog allemaal op zit te broeden. Een jongen om in de gaten te houden!
Nik Bärtsch’ band Ronin, speelde op donderdag naar eigen zeggen zen-funk. Het heeft iets jazz-achtig - vandaar dat het concert pas om 21:00 uur begon in plaats van de gebruikelijke 20:15 uur - met heel veel niet-westerse invloeden. Bärtsch is als het ware teruggegaan naar dezelfde roots als die van de minimal music, repeterende ritmes van oude volksstammen in Afrika en Azië, maar heeft van daaruit een geheel eigen weg gevolgd. De muziek is veel rustiger dan die van Steve Reich. Heerlijk om bij te ontspannen. Of, zoals vooral bassist Björn Mayer geregeld demonstreerde tijdens een funky solo, jezelf even helemaal in een trance te bewegen.
Van Scherpdenker Paulien Cornelisse met het befaamde kwartet ETHEL, heb ik een apart verslag gemaakt, met de onvergetelijke zin: They sometimes behave so strangely. Zingt u nog even mee?
Zaterdagmiddag heb ik een bezoekje gebracht aan het Tape Loops Orchestra. Een opstelling van 48 bandrecorders en een mixapparaat. De loops zijn in Amsterdam gemaakt door scholieren uit de hoofdstad en uit Eindhoven. De loops zijn vaak zo lang dat ze via flessen en standaards geleid moesten worden. Dat leverde een heel bijzonder beeld en geluid op. Als je de bewegende tape’s zag als verkeersstromen, kon je in de oude bandrecorders - ik wist niet dat er nog zoveel bewaard waren gebleven - met gemak een kleine stad met fabriekshallen en woonblokken zien. Arnold Marinissen en Radboud Mens mixten er gedurende een half uur een waar spektakel van. Tijdens een loop die een lieflijk pianomelodietje liet horen, waande ik me zelfs even in de houtzagerij van Twin Peaks. Jammer dat de design-academy niet bij dit project betrokken was. Met een lichtshow had van dit project moeiteloos een diorama van een etmaal in een fictieve stad gemaakt kunnen worden. Eindhoven, dat toch in de race is voor Culturele Hoofdstad van Europa in 2018, zou eens wat scherper op dit soort zaken moeten worden.
Zaterdagavond bezocht ik één van de hoogtepunten van het festival. Simeon ten Holts Canto Ostinato, uitgevoerd door Jeroen van Veen, Sandra van Veen, Elizabeth Bergmann en Marcel Bergmann. Muziek van Steve Reich begint me vaak na een minuut of tien te vervelen. De Canto Ostinato bezit echter iets magisch waardoor je bijna twee uur aan je stoel gekluisterd zit. En dat terwijl je vijftig minuten moet wachten voordat eindelijk de eerste keer het volledige thema klinkt. Het lijkt allemaal bijna vanzelf te gaan, maar het moet voor vier pianisten toch een opgave zijn om gedurende de hele uitvoering exact het tempo te handhaven met rsi-bezorgende patroontjes zonder dat één persoon uit het span op hol slaat. Soms leek het even alsof de partijen uit elkaar liepen, maar een brede lach van Marcel Bergmann richting Jeroen van Veen maakte duidelijk dat het er allemaal bij hoorde, alles voor de show. Een show die gecompleteerd werd door projecties van luchtfotograaf Karel Tomeï. (Kijk ook eens naar dit filmpje.) Prachtige beelden, goed passend bij de compositie, maar ook zonder deze foto’s bleef het een fenomenaal concert in een redelijk goed gevuld Muziekgebouw dat, anders dan in Amsterdam, geen enkele dag uitverkocht was.
Simeon Ten Holt by aadvannieuwkerk
Zondagmiddag was het ten slotte de beurt aan de drie finalisten van Tromp Percussion 2010. Onder leiding van Emmanuel Séjourné speelden zij in wisselende samenstelling werken van Steve Reich, Luiz Henrique Yudo en Louis Andriessen. De meester zelf ging ze vooraf in een eigen bewerking van Electric Counterpoint van Steve Reich op tape, marimba en vibrafoon. Vooral de versterking van dat laatste instrument deed het publiek massaal naar de oren grijpen. Misschien kunnen ze een vibrafoon iets naar links uitbreiden en er rechts een stuk afzagen?
Middagconcert WMMF: wereldpremiere van #105 van Luiz Henrique Yudo by wmmfza
Uiterst beschaafd klonk echter Langzame Verjaardag van Louis Andriessen, hoewel hierbij de staven toch in trilling werden gebracht met behulp van strijkstokken. Een simpeler compositie is haast niet denkbaar: één enkele melodielijn die de musici naar eigen goeddunken mogen inzetten en herhalen. Het resultaat mocht er zijn en soms dacht ik zelfs even de tonen van Lang zal hij leven te horen. Heel goed mogelijk natuurlijk, bij zo’n onvoorspelbaar muziekwerk.
Middagconcert WMMF: Louis Andriessen, Langzame Verjaardag by wmmfza
Met Drumming Part l van Steve Reich werd het festival in stijl afgesloten. Ik denk dat je ook in Eindhoven van een succes kunt spreken, ondanks vaak halflege zalen. Misschien kan er een volgende keer iets meer aan promotie gedaan worden. Maar voor een echt intiem saamhorigheidsgevoel rondom deze muzieksoort had je toch echt in het Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam moeten zijn. (Zie het enthousiaste live-blog van VPRO Dorst.)