Spoormachinist

De 41-jarige machinist van de trein wordt verdacht van dood door schuld ten gevolge van nalatigheid, het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel ten gevolge van nalatigheid en het in gevaar brengen van het treinverkeer. Volgens ooggetuigen negeerde de machinist van de goederentrein een rood sein.

Een van vele beschuldigende stukjes in de krant over machinisten die een rood sein genegeerd hebben. Meestal blijven de gevolgen beperkt, maar soms gaat het goed mis. Toch zal een machinist nooit bewust door het rood rijden. Over de gevolgen, ook als er geen slachtoffers vallen, heb ik al eerder geschreven. Hoe kan het dan dat een machinist soms een sein over het hoofd ziet?

Ten eerste is het door een totale wildgroei aan seinen vaak niet duidelijk welk sein bij welk spoor hoort. Volgens het Seinenboek horen alle seinen rechts van het spoor te staan of te hangen, tenzij het het uiterst linkse spoor betreft, dan mag het sein links ervan staan. Er zijn echter zo veel uitzonderingen te vinden, dat deze regel nergens meer op slaat. Soms hangt er een pijltje onder het sein om aan te geven voor welk spoor het geldt, maar vaak ontbreekt dat of is het in het donker onzichtbaar. Zeker als een trein wegens werkzaamheden omgeleid wordt en over weinig gebruikte sporen rijdt, kan een machinist gemakkelijk op het verkeerde been worden gezet.

Ten tweede treedt er vaak vermoeidheid op door de lengte van de diensten. Een machinist mag per dienst maximaal negen uur en dertig minuten werken en daar hoeft slechts een pauze van dertig minuten in te zitten. En die tijd kan in geval van calamiteiten nog uitgebreid worden. Daarbij mag een machinist maximaal vijf en een half uur (!) onafgebroken op de trein zitten. Een vrachtwagen- of buschauffeur moet het niet in zijn hoofd halen. Ook nu geldt dat dit in geval van calamiteiten gemakkelijk tot zes of zeven uur op kan lopen.

Ook hoeft er slechts twaalf uur tussen twee diensten te zitten. Onlangs heb ik acht diensten in negen dagen gedraaid. De eerste twee diensten was ik om 02:00 uur ’s nachts thuis, de laatste twee moest ik iets vóór 04:00 uur ’s morgens opstaan. Letterlijk een verschil van dag en nacht. Dat betekent in de praktijk dat je elke dag twee uur eerder naar bed moet gaan ofwel dagen maken van slechts 22 uur. Over het algemeen zorgt dat voor een sterke ontregeling van je biologische klok. Probeer dan om 05:00 uur in de ochtend maar eens vijf uur lang alert te blijven.

Nu ligt er in het Nederlandse spoor een prima ATB-systeem dat een trein automatisch afremt als de machinist dat zelf niet doet. Helaas werkt dit niet bij lage snelheden. ATB-Vv (Verbeterde versie) doet dit wel, maar ligt slechts bij 20% van de seinen. Dit tot grote woede van de onlangs afgetreden voorzitter van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid, Mr. Pieter van Vollenhoven. Ook wordt de ATB-Vv die er wel ligt, niet of nauwelijks getest.

Het gevolg is dat een machinist dus vrijwel altijd verantwoordelijk wordt gehouden voor ongelukken op het spoor. Meerdere malen zijn er al taakstraffen en geldboetes geëist. Gelukkig ziet de rechter tot nu toe steeds de mens achter de machine, maar de roep om strengere straffen klinkt steeds luider vanuit de samenleving.

Gemiddeld wordt er per jaar ongeveer 200 maal een rood sein genegeerd. In de helft van de gevallen betreft het een materieelstoring, in de andere helft is het een menselijke fout. Maar dat betekent dat het vrijwel iedere machinist in zijn loopbaan een keer overkomt. Moet iedere treinbestuurder zijn carrière dan eindigen met een strafblad terwijl degenen die het spoor verwaarlozen of punctualiteit boven veiligheid stellen vrijuit gaan?

Je moet dus wel gek zijn om vrijwillig in een cabine te kruipen als de risico’s zo groot zijn. Toch zijn er hele volksstammen die niets liever zouden willen dan machinist worden en wie het eenmaal is valt met een stok nog niet van de trein te slaan. Het machtige staal lijkt te werken als een magneet. Als iemand mij uit kan leggen waar die enorme aantrekkingskracht vandaan komt….

Vlak voor zijn aftreden als voorzitter van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid haalde Pieter van Vollenhoven hard uit naar de spoorbedrijven die naar zijn mening laks omgaan met de veiligheid op het spoor. ‘Het is wachten op het volgende ongeluk.’

Toch is het steeds de machinist die zich voor de rechter moet verantwoorden na een enkel moment van onoplettendheid. Nog nooit is één van de grote spoorbedrijven veroordeeld voor ongevallen door grove nalatigheid.

Dit bericht was geplaatst op 14 februari 2011 om 12:08 en is gearchiveerd onder Columns, spoor. Je kan de reacties hierop volgen via de RSS 2.0 feed. Alle reactiemogelijkheden zijn momenteel gesloten.